Geri Dön
Word (doc) halini görüntülemek için tıklayınız.
VAKIF GUREBA HASTANESİ’NİN  NİZAMNAMESİ (*)      Devletlü, İsmetlü, Şânı Yüce Valide Sultan efendimiz Hazretlerinin kimsesiz ve yoksullar için tesis ettikleri hastahanenin Tıbb-ı Tababet (doktorluk ve hastalık)’la ilgili konularını Padişah Baş-Hekimi ile müzakereler sonucu verilen karar, düzen, yasalar ve bazı uygulanması gerekli konular defteridir.      Memurlar, Doktorlar, Operatörler, Eczacılar ve sair hizmetlilerin her birisine yönetmelik gereği aylık olarak verilecek ödenekler:                22 buçuk okkka ekmek                1 okka 170 dirhem sade yağ                195 dirhem tuz                30 dirhem mum                30 dirhem zeytin                6 okka 300 dirhem kömür                6 okka et                210 dirhem nohut                195 dirhem soğan                30 dirhem sabun                23 okka 386 dirhem odun                9 okka, 10 dirhem pirinç     Memur vesairenin maaşlarının miktarı aşağıdadır:               Hastahene Müdürü: 1200 kuruş maaş - 8 kişilik erzak ve bir yem (binek hayvanı için) verilecek.                Birinci Katip: 760 kuruş maaş - 4 kişilik erzak ve bir yem verilecek.               İkinci Katip: 350 kuruş maaş - 3 kişilik erzak verilecek.               Baş Tabip: 1.126 kuruş maaş - 8 kişilik erzak ve iki yem verilecek.               İkinci Tabip: 750 kuruş maaş - 4 kişilik erzak ve bir yem verilecek.               Baş Operatör: 500 kuruş maaş - 4 kişilik erzak ve bir yem verilecek.               İkinci Operatör: 400 kuruş maaş -3 kişilik erzak ve bir yem.               Baş Eczacı: 500 kuruş maaş - 4 kişilik erzak ve bir yem.               İkinci Eczacı: 400 kuruş maaş - 3 kişilik erzak.               Sülükçü: 100 kuruş maaş - 1 kişilik erzak.               Kalfa (Laborant): 100 kuruş maaş - 1 kişilik erzak.               Müvezzi: 120 kuruş maaş - 1 kişilik erzak.               Nazaret-i vekilharç (satınalma memuru): 400 kuruş maaş - 3 kişilik erzak.               Elbise Yamağı: 150 kuruş maaş - 1 kişilik erzak.               Baş Hademe: 200 kuruş maaş - iki kişilik erzak. ___________________________________________________________________________ (*)- 1845 yılında hazırlanmıştır. Bugünkü Türkçeye Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşiv ve         Yayınlar Dairesi Başkanlığı Sözleşmeli Uzmanlarından Hayrettin Ersal çevirmiştir.               Hasta Bakıcıları (24 kişi her birine ): 100 kuruş maaş - Bunlara dahi birer kişilik erzakları hastahane aş                                        ocağında pişirilerek 8, 10, 11 karavana bir türlü sabah ve bir türlü akşam.               Meydancı (6 kişi, her birine): 70 kuruş maaş birer kişilik erzak.               Aşçıbaşı: 250 kuruş maaş - Erzak ödeneğine lüzum yoktur.               Kalfası: 150 kuruş maaş - Erzak ödeneğine lüzum yoktur.               Diğer kalfası: 100 kuruş maaş- Erzak ödeneğine lüzum yoktur.               Aşçı: (2 kişi, her birisine): 80 kuruş maaş - Erzak ödeneğine lüzum yoktur.               Berber: 100 kuruş maaş-Bir kişilik erzak.               Odacı: (2 kişi, her birine): 150 kuruş maaş – Birer kişilik erzak verilecektir.                  Hastahane müdürü, 1. ve 2. katipler, satın alma memuru, elbise yamağı ve sair diğer hademelerin yukarıda yazıldığı ve açıklandığı üzere tahsis alınan erzak ödenekleri hesaplanarak vakıf tarafından ay be-ay vekilharca teslim ile bu erzaktan hastahane aş ocağında pişirilecek yemekler her gün iki öğünde kendilerine verilecek ve günlük yemekleri tayin olunan bu erzaktan oluşacağından, başkaca bir şey istenmeyecek ve verilmeyecektir.      Sözü edilen memurlar ve hastahane hademelerinden ma’da yukarıda adları yazılan Başhekim, 2. Hekim, 1. ve 2. Operatörler, 1. ve 2. Eczacılar, Sülükçü, Laborant ve Müvezzi’de dilerlerse bu erzaklarından yemekleri Hastahane aşevinde pişirilerek her gün iki öyünde, istemeyenlere ise erzakları çiğden ve aynen ay be-ay vakıftan verilecektir.      Sözü geçen Hastahane’nin Nizamnamesi’ni bildiren kısım kısım tayihası:      Hastahanenin nazareti Sultan Hatun efendimizin (kethüdalık) vekil-i umumilik yetkisine sahip kimsede olmalı ve hastahanenin açılışında lüzumlu bütün memur , doktor ve ilaç ve gereçlerle görevliler temin edilmeli. Deftere göre, iktiza eden maaş ve belirli ödenekleri her ay vakıf nazırı tarafından kendilerine ödenmeli, Memur, Doktor, İlaç ve sair hademe miktarı hastaların kalabalık ve azlığına göre azaltılıp çoğaltılmalı ve yapılan bütün bu atamalar defterlerine kayıt olunmalı.      Hastahanelerde bulunan hastaların bazılarına bütün ve bazılarına yarım ve dörtte bir olarak erzak (tayin ) verilir; bazılarına da sade suya çorba ve yine bazı hastaların aşırı uygunsuzluğundan ötürü birkaç gün bir şey verilmediğine ve birinci derecede hastalara lapadan başka bir şey verilmeyip ancak sabah akşam onar dirhemden günde yirmişer dirhem pirinç verilmesi, ikinci derecede bulunan hastalara sabah akşam on üçer buçuk dirhemden et sulu çorba ve şayet doktor sade et suyu verir ve tablasına yazar ise günde otuz dirhem et ve otuz üçer dirhem de has ekmek verilmesi, üçüncü derecede yarım tayin verilecek hastalara günde yirmi yedişer dirhem çorbalık pirinç ile ellişer dirhem et ve altı buçuk dirhem soğan ve yüz dirhem ekmek ve bu gibi hastalara şayet doktor (köz bastı) ızgara verilmesini tablasına yazar ise, özel olarak ellişer dirhem etten hazırlanarak verilmesi ve bütün tayin dahi yuzer dirhem et ve yarım okka ekmek ve yirmi yedişer dirhem çorbalık pirinç ve altı buçuk dirhem tuz ile altı buçuk dirhem soğan ve çorba için iki buçuk dirhem sade yağ ve Cuma ve Pazar ertesi akşamları pilavlık olarak altmışar dirhemde pirinç verilmesi, hastalar sağlığa kavuştuğunda bunlar beş gün daha bekletilerek taburcu edilmeleri.      Bazı hastalar ise oturmuş, eskimiş hastalıklara duçar olup bütün tayin yiyeceklerinden bu gibi hastaların müstesna tutulması, bunlardan fazla yemek verilmek icap doktorunun onayı ile süt ve muhallebi ve on beşer dirhem şeker ile yapılacak elmasiye (pelle gibi bir yiyecek), sebze, piliç, tavuk, kayabalığı, rafadan yumurta ile bazan şehriye ve un çorbası verilmesi.      Sözü geçen yemekler için günlük ödenek yirmi okka etten başka satın alınması lazım gelen et, pirinç, sade ve zeytinyağı, tuz ve soğan, arpa şehriye ve şehriye, tavuk, şeker, francala ve ekmek, kömür, odun ve sair lüzumlu erzak ile çamaşır ve diğer malzemenin miktarı evvelden bilinemeyeceğinden alakalı memurları tarafından icabına göre mubayaa ve sarfıyla ay be-ay hesabı görülerek nazır tarafından bedelleri ödenmeli ve gereken muhasebe işlemleri yapılmalı.       Hastaneye girecek hastalar evvela hastahaneye müracaat ederler, yahut herhangi bir yerden gönderilmiş ise, fişi doldurulup yöneticiye verilir. Yönetici başhekime havale eder ve doktorlar hastalığın tedavisini mümkün gördüklerinde hastaneye alınmasını Nazıra bildirirler. Bu bilgi üzerine Nazır hastanın giriş kaydını yaptırarak o tarihten itibaren verilecek tayinat doktorun onayı ve direktifi ile jurnal usulü üzre yağlı ve yavan sıralarına konarak her ay doktorun verdiği layınal jurnalından hesap olunup icmalı çıkartılarak Hastahane Müdürü, doktorlar ve Başoperatörün onayı alınır.      Hastaların yeme-içme gibi beslenmeleri, tedavileri, yatak-yorgan ve çamaşırlarının yazlık-kışlık cins miktarları ile temizliği ve bakımı Hastahane Müdürü, Baş Hekim ve Baş Operatörün gösterecekleri lüzum ve isteklerine göre tanzim olunur, esirgenmeyüp lüks ve israfa da kaçmadan Nazır tarafından layıki üzre uygulamasına devam edilir.      Hastahanenin eczahanesinde bulunacak ilaç ve müstahzaratun listesi çıkarılup Hastahane Müdürü, Baş Hekim, Baş Operatör ve İspençiyar imzaları ile Padişah Baş hekimliğine sunulur. O da kayıt mucıbi ilaçları hastahane eczahanesine koydurtup bedeli ödendikten sonra alınacak makbuz adı geçene verilerek hesaplarına kaydolunur.      Hastahaneye hizmetçi alımı ve çıkarılması Hastahane Müdürü ve Doktorun talebi ve Nazırın muvafakati ile olup, lüzumlu olan her ne ise esirgenmeden alınıp her koğuşta bulunan hastanın icmal defteri altına hasta bakıcının ismi yazılacağı gibi kendileri de devamlı koğuşta bulunup hizmetin aksamasından titizlikle kaçınılır.      Doktorlar sabahları Başoperatör ve birinci Eczacı ile birlikte oldukları halde, hastaların durumunu dikkatle incelerler, uyku ve istirahatları, gaita ve idrar tahlilleri ile yiyecek ve içeceklerinin miktar ve kalorilerini tayinle birinci Eczacının sorumluluğunda takip ve bunları tıbbiyeden verilen basma tabla denen çizelgenin sıralarına işaret ederler. Bu suretle hastanın besin ve tedavisi özet olarak ortaya çıkar.      Hasta, hastahaneye müracaatında Nazır tarafından doktorlara havale ile muayenesi yaptırılır. Yatırılması gereken hasta, doktor ve Nazırın muvafakati ile hastahaneye alınır. Hasta hastahaneye kabulünde önce ayrı bir koğuşa konulup bir gece  elbisesi ile burada alıkonulur ve doktorlar tarafından gerekli tedavi ve bakımı yapılarak Allah korusun hastalığı veba veya bulaşıcı hastalıklardan ise diğer hastaların yanına alınmayarak hastalığına göre vebâlılar veya diğer bulaşıcı hastaların yanına alınır.      Doktor, operatör ve Eczacılar  grubundan evli olanların üç gecede bir, gece evlerine gitmeleri için izinli oldukları, akşam gidip, sabah dönmek ve gündüzleri her birinin hastahanede vazifeleri başında bulunmalarına özen göstermeleri, uymayanların icabı Nazır tarafından Padişah Baş Hekimi ile istişare neticesi tayin ve tesbit olunur.      Hasta, usulüne uygun olarak hastahaneye alındığında elbise, eşya ve parası gözü önünde veya kendi eliyle bir torbaya konup ağzı iyice bağlanır, torbanın bağlı olan uçları Hastahane müdürü, başhekim ve hastane camii'nin imamı tarafından mühürlenir. Bu mühürler bir yere toplanıp bir küçük keseye konulur. Hakkâhlardan sekiz on paraya alınacak başka bir mühür hasta adına kazdırılıp torba bu mühürle de mühürlendikten sonra muhafazaya alınır. Mühür de bir kaytan ile hastanın boynuna asılır. Hasta sağlığına kavuşlukta başhekim nazıra rapor eder, nazırın da tarih atarak paraf ettiği bu rapor hastahanede kalır. Hasta taburcu olurken hastanın yatak ve torba numarası ile küçük kesenin numarasını kontrol ile üç numara aynı ve hastanın boynundaki mühür ile de mutabık ise, hastaya gösterilerek mühürler koparılır ve ağzı açılan torbadan çıkan eşyası kendisine verilip hastanın ayrıca imza ve mühürleyeceği bir tesellüm makbuzu alınır, hastahanede saklanır. Hastahane malı olarak verilmiş olan çamaşırlar da üstünden çıkarılarak vazifeli tarafından temizlenir ve bohçalanıp hastahane elbise ambarına konur. Hasta şayet takdir-i ilahi olarak vefat etmiş ise, adı geçen torba konduğu yerden alınır, mühürleri de bozulmadan hastahane ambarında korunur. Vakıflar idaresince her ay, belirsiz zamanlarda gönderilen noter eliyle bu ölü malları akrabaları, yoksa hemşehrileri huzurunda, bunlar da yoksa bulunanların huzurunda açılıp defterlere kaydolunarak bu tutanakla hastahane ambarında biriktirilip toplanır ve sonunda açık artırma ile satılır. Elde edilen bedelleri yine defterlere kaydolunarak hastahane sandığında korunur. Mirasçıları zuhurunda, ispatlayanlara kuruşta bir para rusum alınarak ödenir. Mirasçısı çıkmadığında ise, tereke hazineye ait olacağından sözü geçen para vakıftan zabtolunur.      Dikkat olunmadan han, bekar odaları, medrese ve bazı kimselerin konaklarında barınan, sakatlıkları ömür boyu devam edecek kimseleri almakla hastahane tedavi ve şifa yeri olmaktan çıkup, bir çeşit sakatlar barınağı olacağından, hastahaneyi bu gibilerle doldurup değir kabil-i tedavi hastalara yer kalmayacağından doktorların bu konuya özen ve dikkat göstermeleri gerekir. Darphane-i Amire Nazırı saadetli bey efendi hazretleri tarafından verilen bir rapor muhtevasında, Saltanatlı, Devletli, İsmetli, Yüce şanlı Valide Sultan hazretlerinin yaratılmasını başardıkları Evkaf-ı Celileri cümlesinden olmak üzere Yeni Bahçe'de yeni olarak bina ve inşa buyurdukları Fukara ve Gurabaya (Yoksul, kimsesiz-çaresizlere) mahsus bir hastahaneye gerekli malzeme ve levazımat te'min edilip satın alınmaları ve Yüce emir ve ferman doğrultusunda açılışı bu bu Mart ayı içinde yapılacağından iktiza eden ödenek ve lüzumlu me'mur ve hademelerin tayin şekilleri ve saire hakkında Cihandar Padişahın Saadetli, Atufetli Baş hekimi ile müzakere sonu tertip ve tanzim olunan raporun sureti sunulmuş olup bu rapor sureti Evkaf-ı Hümayun muhasebesine kaydolunarak gereğinin yapılması ilgililere emredildiğinden durum Yüce Mecliste mumatleyh Baş hekim huzurunda okunarak muhtevasının uygulanması ve tespit edilen Doktor, Me'mur maaş ve ödenekleri dahi yeterli görülüp zavallı, kimsesiz yoksullar hakkında fevkalade bir eser olarak kural ve nizamlarının da kusursuz olarak uygulanmasını, hastaların azalıp çoğalmalarında duruma göre personelin de eksiltilip çoğaltılmasının tabii olacağı rapora eklenmek suretiyle her an ve her zaman Kethuda tarafından hastahanenin usul ve idaresine göre personelin kıyafetine dikkat edilerek beyhude masraf yapılmayıp saye-i Hazret_i Şahanede özenle idare edilmesi uygun görülmüş ve buna göre aylık giderlerinin ödeneğinden sarfı ile her sene ve her ayın giderleri ayrı ayrı gösterilerek muhasebesinin tutulması ve bu konularda gerekli yazışmaların Evkaf-ı Humayun muhasebesine kaydı ile Vakf-ı Hazret-i Müşarun ileyha defterine ve Vakfiye-i aliyesine ilave ve eklenmesi hakkında Teftiş Mahkemesine gerekli ilm-ü-haberlerin verilmesi.      Nizamname kenarındaki ilaveler: Muavin tabip Eşref efendinin yerine Cavanini'nin tayini. 16/............/73 Tabıb-i evvele Miralaylık rütbesiyle maaş ve ta'yinat zammı  19/Zilkade/73 Eczacı evvel'in maaşı Yediyüzelli kuruşa iblağı. 7/Recep/1266  tarihinde zirde mukuyettir. Ba'de Tabib-i evvel Ahmet efendinin maaş ve ta'yinatına dair ilm-ü-haberi 10/Safer/.... tarihinde zirde mukayettir. Hastane-i mezkurede müstahdem Tabib-i sani bulunan Kolağası Doktor İsmail efendiye Tabib-i evvel misillü maaş ve ta'yinat tahsisi için 3/Cemeziyelahir/264 tarihinde lazımgelen mahallere ilm-ü-haberleri verildiği zirde mukayettir. Pertevniyal Valide Sultan vakfından Müneccim Sa'di mahallesinde Baruthane yokuşu caddesinde vaki Bostan ve müştemilatının Guraba'i Müslimin hastahanesine müceddeden inşa olunacak bina için istimlaki hakkında ilm-ü-haberi. Tafsil-i İ'lamat: 6307   22/Şevval/329 Hastahane-i mezkure etıbbâ ve müstahdeminine yevmiye iki nöbet yemek i-tası hakkında: 23/ Şevval/ 331 tarihinde ilm-ü-haber Tafsil-i Nizam: 6606. Hastahane-i mezkurede tedavi olunmakla olan hastağanın ogdiyesi (beslenmesi) hakkında 5/Muharrem/932 tarihinde ilm-ü-haberi verilmiştir. Tafsil: 6639 Hastane-i mezkure hademesi ta'yinatının maktuan YÜZYİRMİŞER kuruş olarak i'lası hakkında. 13 / Cemaziyelahir / 332, 26 / Nisan / 330 tarihinde ilm-ü-haberleri verilmiştir. Tafsil-i Nizamat: 6709. Hastane-i mezkure müstahdemininden Asistan ve Eczacı ve katip gibi geceleri nöbet beklemek mecburiyetinde kalan müstahdemine Hastahane tablası mucibince ve nöbetçi oldukları eyyama münhasır olmak üzre yalnız akşamları yemek i'tası ber vech-i ma'ruz tabla haricinde yemek tabhı hususunun me'nine dair: 14 / Cemaziyelahir / 337, 17 / Mart / 335 tarihinde ilm-ü-haber verilmiştir. Tafsil-i Nizamat: 7248.     (44) no.lu defterin tamamı (Bezmialem Valide Sultan Vakfına aittir).   - Defterin 20.ci sahifesinde: 12/Cemaziyelahir/1261 tarihli ilm-ü-haberde; Asitane-i aliyyede Yeni bağçe çayrı ittisalinde Nakkaş başı sarayı nam mahalde inşa olunan hastahanenin çevresini kapatmaması için etrafında yapılan istimlaki ki bunların bir kısmı sahiplerinden satın alınmış, bir kısmı vakıf olduklarından mukataa-i zemin ile ilhak edilmiştir.    - Aynı defterin 20. sahifesinde: 12/ Cemaziyelahir/ 1261 tarihli başka bir ilm-ü-haberde: Sultan Beyazid Han evkaf-ı şerifesi müsteğillatından Yeni Bağçe çayırı nam mevzün Enbiye-i Hassa müdürünün tersim eylediği haritada gösterildiği üzre vasatında (ortasında) vaki köprüden geçildiğinde Top kapıya giden anayol kaldırımının sağ ve solunda olan kıt’a-sının hastahaneye lüzumu cihetiyle mukataaya raptı bildiriliyor. Ayrıca, çayırın yarısının luzumuna binaen mukataaya rabtı, ancak bu defa diğer yarısı kıymetten düşüp talibi bulunmayacağından onun da aynı fiatla mukataaya raptı bildiriliyor.   - Aynı defterin 21. sahifesinde: 18/Cemaziyelahır/1261 tarihli ilm-ü-haberde: Hastahanenin inşa olunduğu yerde, Nakkaş Paşa sarayı arsa olarak bilinen bir kıt’a arka ve bitişiğindeki bir kıt’a bostan ve bir kıt’a bostan ve bir bap menzil ile bir kıt’a bağçe ve Nakkaş hamamı diye anılan hamamı satın aldığı, bu hamamın kadimdeberi bir lüle içme suyu olup bu su ve diğer kimselerden temin edilen su ve arsalardan bahsediyor.   - Aynı defter 22. sahifede: 3/Zilka’de/1261 no.lu ilm-ü-haberde: Hastane bina olunan arsaya kadimden beri malisua olan Kırkçeşme suyu akmakta ise de idare etmeyeceğinden Halkalı suyundan hastane-i mezkureye müccddeden iki masura içme suyu tahsisiyle icabının icrası istenip suret-i te’mini bildirilmektedir.   - Aynı defterin 37. sahifesinde: Vakıf Valide Sultanın diğer vakıfları ile beraber Hastahanenin ayrı ayrı 1262 senesi Muharremi başından Zilhicce nihayetine kadar bilançosu vardır.  - 61. sahifede; yine ayrı ayrı 1268 senesi Muharremi başından Zilhicce sonuna bir senelik           bilançosu vardır.    - 82. sahifede; Hastahanenin demirbaş ve sair eşyalarının listesi vardır.  - 134.cü sahifede: 24/Muharrem/1273 tarihli ilm-ü-haberde (İlm-ü-haber sureti aşağıdadır)           Aşağıda vazifeleri gösterilen memur ve müstahdemlere Kurban bayramında kurban              verilmesi bildirilmektedir:                 Hastahane Md. 2, Muavini 2, Tabib-i evvel 2, Tabib-i san 1, Katibi evvel 1,  Katibi sani 1,                 Cerrahı evvel 1, Cerrahı sani 1, Vekil-harç 1, Ser  hademe 1,  Eczahane hademesi 2, Hizmetçiler 5.   - 277. sahifede; 23/Cemaziyelevvel/1274 tarihli ilm-ü-haberde: Hastahanede mevcut gayrimüslümlerden gayri (yani müslüman olanlara) istihdam olunmakta bulunan memurin ile tabip ve diğer hizmetlilerin diğer tayinatları gibi Ramazan-ı şerife mahsus olmak üzere iftarlık veriyor.     Bunlardan başka muhtelif ilm-ü-haberde terfi, ta’yin, hastahaneye bağçe tanzimi, maaşların artırılması. Hastahane çamaşırlarının yenilenmesi hakkında kararları vardır. Bu defterden başka ilm-ü-haberler Yeşil Nizamat fihristindedir.   *****************
Word (doc) halini görüntülemek için tıklayınız.	Sayfanın başına gitmek için tıklayınız.